ISTORIJSKI ARHIV POŽAREVAC ...

 

 

 

 

ISSN (Online) 2812-9636

INSTITUCIJA:
ISTORIJSKI ARHIV POŽAREVAC

GLAVNI I ODGOVORNI UREDNIK:
Dr Jasmina Nikolić, direktorka Istorijskog arhiva Požarevac

AUTOR I UREDNIK PORTALA:
Dr Jasmina Nikolić

TEHNIČKI UREDNIK:
Aleksandra Bogdanović

 

AUTORI:
Dr Jasmina Nikolić
Dr Dragana Miloradović
Dr Marijana Mraović
Dr Miroljub Manojlović
dr Nevenka Knežević Lukić
Maja Dimić, msr.
Nataša Milošević Dulić
Mirjana Stepanović
Slobodanka Cvetković
Pavle R. Srdić
Dubravka Marković

POČETAK
1.10.2021.

STATUS:
U toku
___________________________

KONTAKT PODACI:
ISTORIJSKI ARHIV POŽAREVAC
DR VOJE DULIĆA 10
12000 POŽAREVAC
REPUBLIKA SRBIJA
www.arhivpozarevac.org.rs
info@arhivpozarevac.org.rs
+381.12.523.082

 

 

ARHIVALIJA MESECA – MAJ 2026.

 

  

 

POVODOM 140 GODINA MEĐUNARODNOG PRAZNIKA RADA 1. MAJA

Prvi maj se obeležava kao Međunarodni praznik rada u znak sećanja na 1. maj 1886. godine, kada su u Čikagu hiljade radnika protestvovale tražeći bolje uslove rada, koji su  uobličeni u vidu parole "tri osmice" - po osam sati rada, odmora i slobodnog vremena. Protesti su započeli 1. maja, a do sukoba sa policijom došlo je narednih dana, 4. i 5. maja. U to vreme protesti su se proširili i van Čikaga. Na ovaj protest vlasti i poslodavci su odgovorili brutalnom reakcijom, što je dovelo do niza žrtava.

U znak sećanja na ove velike proteste obespravljenih i njihovu odlučnu borbu, na Osnivačkom kongresu Druge internacionale 1889. godine, odlučeno je da se 1. maj ubuduće širom sveta obeležava kao Međunarodni praznik rada, simbol borbe za prava rada i obespravljenih uopšte. Na Drugom kongresu Radničke internacionale održanom 1890. godine, odlučeno je da se 1. maja širom sveta održavaju masovne demonstracije i štrajkovi, kao jedan od vidova klasne borbe, što je do kraja 19. i početkom 20. veka poprimilo masovne razmere.

U Srbiji je Praznik rada prvi put obeležen 1893. godine, okupljanjima i protestnim skupom u Beogradu. Već naredne 1894. godine, zabeležena su organizovana okupljanja ovim povodom u Beogradu, Požarevcu, Šapcu, Negotinu, Kragujevcu, Obrenovcu i Bajinoj Bašti. Masovniji oblik obeležavanja 1. maja započeo je posle osnivanja Glavnog radničkog saveza, kao i Srpske socijaldemokratske stranke 1903. godine. U međuratnom periodu povodom 1. maja organizovana su veća okupljanja radnika u organizaciji Socijaldemokratske stranke, Komunističke Partije, simpatizera leve orijentacije i sindikata.

Obeležavanje Praznika rada u Srbiji prešlo je dug put – od zabrane održavanja kojoj su prkosili radnici protestnim šetnjama, bojkotom rada i zborovima, preko prvomajskih uranaka, do obaveze koju je uveo Josip Broz Tito 1945. godine, kada je 1. maj proglašen državnim praznikom. U Službenom listu Demokratske Federativne Jugoslavije 24. aprila 1945. godine objavljena je Uredba o proglašenju Prvog maja državnim praznikom koju je potpisao Josip Broz Tito: "Prvi maj proglašava se državnim praznikom. U državnim nadleštvima, državnim i privatnim ustanovama i preduzećima toga dana neće se raditi. Prvog maja sve radnje moraju biti zatvorene."

Prva Prvomajska parada održana je 1947. godine u Beogradu, na Terazijama, uz prisustvo Josipa Broza Tita. Na njoj su učestvovali radnici iz svih krajeva Jugoslavije. U godinama koje slede organizovane su grandiozne parade u kojima su učestvovali radnici, pioniri, omladina, pripadnici Vojske koja je defilovala sa naoružanjem centralnim ulicama, a često je na ovim manifestacijama bio prisutan i tadašnji maršal Josip Broz Tito.

Šezdesetih godina prošlog veka ustanovljena je institucija prvomajskog uranka. LJudi svih generacija okupljali bi se veče uoči praznika u parkovima, izletištima, na zelenim površinama i jutro dočekivali uz logorske vatre, narodne i revolucionarne pesme. Deceniju kasnije nastavljeno je okupupljanje povodom prvomajskog uranka, ali su se sve ređe mogle čuti revolucionarne pesme. Ta tradicija prvomajskog uranka nastavljena je do današnjih dana. Požarevljani 1. maj obeležavaju tradicionalnim urankom u LJubičevu.

Kao arhivaliju meseca maja objavljujemo fotografiju prvomajske proslave požarevačkih brigadira, učesnika radne akcije izgradnje autoputa "Bratstvo i jedinstvo" – deonice Zagreb – LJubljana, iz 1958. godine.

Fotografija:  Uspomena sa autoputa sa drugovima, 1.maja 1958.- veselje u čast Prvog maja Istorijski arhiv Požarevac, Zbirka fotografija 19. vek -

Odabrala: Nataša Milošević Dulić, viši arhivist